Kol Damarı Tıkanıklıkları

Kol atardamarlarının tıkanıklığına çok sık rastlanmaz. En sık neden aterosklerozdur. Diğer nedenler Takayasu hastalığı, Buerger hastalığı, kol damarının kaburgalar arasında sıkışması (Torasik çıkış sendromu) ve genellikle kalpten kola pıhtı atması olarak özetlenebilir.

Kol atardamarlarının anatomisi
Kol atardamarlarının anatomisi

Anatomi: Kol atardamarı sağda karotis damarıyla beraber, solda ise direkt olarak aortadan çıkar. Aortadan ilk çıkan kısmına subklavyan damar denir. Beyinciği besleyen vertebral damarlar her iki tarafta da subklavyan damarlardan çıkarlar. Kol atardamarı daha sonra koltuk altı seviyesinde "aksiller damar", kol seviyesinde ise "brakial damar" olarak isimlendirilir. Dirsek seviyesinde ise radial, ulnar ve interosseal damar olarak üçe ayrılır ve ele kadar üç damar halinde seyir gösterir.

Klinik bulgular: Kol damarı tıkalı olanlarda kollateral dolaşım yeterliyse hiçbir şikayet olmayabilir, bu durumda da genellikle tedavi gerekmez. Şikayetler kolda soğukluk, solukluk ve ağrı şeklinde olabilir. Muayene sırasında, damar tıkanıklığı olan kolda nabızların daha zayıf olduğu fark edilebilir. Ya da o kolda tansiyon daha düşük bulunabilir. Kol damarındaki tıkanıklık en çok başlangıçtaki subklavyan damarlarda yerleşir. Bu durumda vücut kola kan götürmek için tıkalı kolun vertebral damarından kan çalar. "Subklavyan steal (hırsızlık) sendromu" adı verilen bu durumda, kişi kolunu hareket ettirdiği zaman vertebral damarlardan normalde beyinciğe gitmesi gereken kan kola daha fazla gittiğinden, kişide geçici olarak baş dönmesi, dengesizlik gibi beyincik iskemisi bulguları gelişebilir.

Subklavyan steal (hırsızlık) sendromumda anjiografi bulgular
Subklavyan steal (hırsızlık) sendromunda anjiografi bulguları

Subklavyan damar tıkanıklığı koroner bypass hastaları için ayrı bir önem taşıyabilir. Hastada sol meme atardamarıyla koroner bypass yapılmışsa ve sol subklavyan damarda tıkanıklık gelişirse, bu hastada, özellikle sol kolunu çalıştırınca göğüs ağrısı gibi koroner yetmezlik belirtileri görülebilir. Bu durumda, sol subklavyan damarın stentle açılmasıyla sorun giderilebilir.

Subklavyan damar tıkanıklıklarında MR ve klasik anjiografi
Subklavyan damar tıkanıklıklarında MR ve klasik anjiografi

Tanı, görüntüleme: Kol damar tıkanıklığı basit bir nabız muayenesi ve her iki koldan ölçülen tansiyonların kıyaslanmasıyla kolayca tanınabilir. Bundan sonra tıkanıklığın tipi, uzunluğu ve hangi damarda yerleştiği araştırılır. Bunun için en yararlı yöntemler renkli Doppler ultrasonografi, MR anjiografi ve klasik anjiografidir.

Tedavi: Şikayeti olan hastalarda ilk seçilecek yöntem anjioplastidir. Subklavyan damar tıkanıklıkları genellikle ateroskleroza bağlıdır ve ideal tedavi stentlemedir. Tıkanıklık daralma şeklindeyse, hemen daima başarıyla tedavi edilebilir.

Subklavyan steal (hırsızlık) sendromumda anjiografi bulgular
Sağ subklavyan damar tıkanıklığının stentle tedavisi.

Tam tıkanıklıklarda ise başarı oranı düşer. Takayasu hastalığında, genellikle subklavyan ve aksiller damarları tutan uzun darlıklar ya da tam tıkanmalar görülür. Bunlarda ideal tedavi hastalığın aktif olmadığı dönemlerde balon anjioplastisidir. Balonun yeterli olmadığı durumlarda stent konabilir. Gerek subklavyan gerekse aksiller damar tıkanıklıklarında anjioplasti ile başarı sağlanamazsa cerrahi bypass uygulanabilir.

Meme damarından koroner bypass yapılan hastada stentleme
Meme damarından koroner bypass yapılan hastada subklavyan stentleme.